Hair

Claude Bukowski (John Savage), syn farmera z Oklahomy, wsiada do międzystanowego autobusu jadącego do Nowego Jorku. W ręku ściska kartę poborowego - za dwa dni ma się stawić w punkcie rekrutacyjnym i wyruszyć na wojnę do Wietnamu.

Ostatnie chwile w cywilu chce przeznaczyć na poznawanie wielkiego świata, onieśmielającego i pociągającego zarazem. Czy mógł trafić lepiej niż w samo serce The Big Apple?
W Central Parku Claude spotyka grupę hippisów i swoją prostodusznością zdobywa sympatię Bergera (Treat Williams), lidera grupy. Z nimi smakuje beztroskiego życia na przekór sztywnym regułom społecznym, pali pierwsze skręty i poznaje siłę narkotycznych wizji LSD. Uczy się czym jest bezinteresowna przyjaźń i miłość. Przy pomocy przebojowych dzieci kwiatów udaje mu się uwieść zjawiskową Sheilę (Beverly D'Angelo), dziewczynę z wyższych sfer, która do Central Parku wybiera się na konne przejażdżki. Sheila z jednej strony jest zauroczona sympatycznym młodzieńcem z Oklahomy, z drugiej ekscytuje ją buntowniczy styl życia jego przyjaciół.
Po dwóch dniach karnawału Claude, wbrew namowom Bergera, decyduje się stawić w komisji rekrutacyjnej. Ale jego nowi przyjaciele nie dają za wygraną i ruszają za nim do Arizony…

Hair kipi energią, wciąga i uwodzi swoim rytmem. W takt nieśmiertelnych piosenek autorstwa Galta MacDermota, Jamesa Rado i Gerome Ragniego (m.in. "Manchester, England", "I Got Life", "Hair", "Good Morning Starshine") Forman stworzył barwny obraz hippisowskiej kontrkultury. Kolorowe stroje, muzyka i wspaniała choreografia Twyli Tharp budują nostalgiczne wspomnienie słynnego lata miłości, a tytułowe długie "Włosy" są symbolem kontestacji, sprzeciwu wobec wojny w Wietnamie i władzy, wyrażają wolność i pokój.
Film Formana jest ekranizacją broadwayowskiego musicalu z 1968 r. o tym samym tytule. Po 10 latach od teatralnej premiery w filmie pojawiły się znaczące zmiany. Michael Weller napisał nowy scenariusz z czytelną fabułą i wyraźnie zarysowanymi konfliktami. Zamienił epizodyczny charakter pierwowzoru w historię, której osią są dwa dni Clauda w Nowym Jorku. Pojawił się wątek miłości Sheili i Clauda wbrew różnicom społecznym i pomimo sprzeciwu rodziców dziewczyny. Pierwotnie oboje byli hipisami, a Sheila była zakochana w Bergerze. Najpoważniejsze zmiany Weller wprowadził w zakończeniu - w oryginale to Bukowski odlatuje i ginie w Wietnamie; w wersji filmowej jego miejsce zajmuje Berger - chce pomóc przyjacielowi spędzić ostatnie chwile z ukochaną. Pech sprawia, że tego dnia jednostka Clauda zostaje wysłana na wojnę. Berger ginie zamiast niego. Choć Hair Formana różni się od broadwayowskiego musicalu, film zachował antywojenne przesłanie. Szczególnie silną wymowę mają finałowe sceny ostatniej odprawy przed odlotem do Wietnamu i tłumu protestującego przeciw wojnie przed Białym Domem zilustrowane kultowym utworem "The flesh failures/Let the sunshine in". Warto wspomnieć, że Hair mimo, iż gatunkowo odbiega od pozostałych filmów tego okresu, może być odczytywany jako głos sprzeciwu wobec wojny podnoszony już m.in. przez Michaela Cisino w Łowcy Jeleni (1978) czy F.F. Coppolę w Apokalipsie (1979).
W filmie pojawiają się elementy typowe dla musicalu młodzieżowego - pościgi konne i samochodowe, konflikt z rodzicami, bunt przeciw normom społecznym. To z pewnością efekt Grease, który w 1968 r., rok przed premierą Hair, odniósł niespotykany sukces w USA.

PARĘ SŁÓW O PIERWOWZORZE:
Musical "Hair" miał premierę w październiku 1967 roku w Public Theatre na off-off Broadwayu, w nowojorskim teatrze awangardowym i niezależnym. Reżyserami byli Gerome Ragni i James Rado, kompozytorem Galt MacDermot, a producentem całego przedsięwzięcia Joseph Papp – wybitny reżyser szekspirowski. Spektakl gorszył i obrażał, zaproszeni na premierę Burt Bacharach i Leonard Bernstein wyszli zniesmaczeni. Prasa obrzuciła spektakl epitetami "denny", "zboczony" i "tandetny".
Mimo to w kwietniu 1968 roku dzięki wpływom polityka Partii Demokratycznej musical został przeniesiony na Broadway, gdzie odniósł niebywały sukces. Reżyserem nowej odsłony Hair został Tom O'Horgan - ceniony reżyser amerykański, w przeszłości związany z awangardowym teatrem La Mama prowadzonym przez Ellen Stewart. Przeprowadzka z niszowego off-off Broadway na komercyjny Broadway wiązała się z dużymi zmianami scenariuszowymi i inscenizacyjnymi. Spektakl z radykalnego, antywojennego widowiska zamienił się w muzyczny obraz życia hipisów, gdzie pacyfizm był tylko jednym z tematów. Do musicalu dopisano kilka odważniejszych obyczajowo scen i utworów. Mimo zmian, widowisko nadal zachowane było w estetyce awangardowej. W spektaklu można dopatrzeć się inspiracji Beckiem, Maliną czy Brookiem, czyli czołowymi twórcami teatralnymi tamtych lat. Musical był afabularny, przeważały w nim improwizowane sceny zbiorowe, a aktorami w większości byli amatorzy - hipisi z miejscowej komuny w Greenwich Village. Widowisko kończyło się zejściem aktorów na widownie i wejściem widzów na scenę. Zabieg ten zgodnie z ideami teatru awangardowego znosił klasyczny podział miedzy widzem a aktorem. Związki z teatrem alternatywnym dotyczyły nie tylko pomysłów formalnych. Alternatywna była również jego silna antywojenna wymowa. W Hair na scenie pojawiali się nadzy aktorzy w narkotycznych oparach, jawnie mówili się o seksie i środkach halucynogennych, a w jednej ze scen aktor bezcześcił flagę narodową robiąc z niej hamak. Całość rozgrywana była w rytm szokujących songów taki jak tytułowa piosenka "Hair" zaśpiewana na melodie hymnu amerykańskiego, albo inna "Sodomia", na którą składa się wyliczanka nazw łacińskich praktyk seksualnych.
Pomimo skandalicznej wymowy, a może właśnie dzięki temu, musical w ciągu pierwszych dwóch lat przyniósł zysk wysokości ponad 22 milionów dolarów i do dziś jego kolejne wystawienia osiągają niemały sukces.
Opracowanie na podstawie Jerzy Jarniewicz (Gazeta Wyborcza, 27 października 2007)

CIEKAWOSTKI:
- Adaptację musicalu proponowano na początku lat 70-tych Georgowi Lucasowi, ale pracował wtedy nad filmem Amerykańskie Graffiti (1973).
- Michale Wellere napisał scenariusz do kolejnego filmu Formana Ragtime (1981).
- Na planie w Brestow był obecny ekscentryczny mistrz szachowy Bobby Fischer, którego życiorys chciał wówczas sfilmować Miloš Forman.
- Niektóre wersy finałowego utworu The Flesh Failures są cytatem z końcowego monologu Romea, tuż przed zażyciem trucizny.

Premiera: 31 lipca 2009
CYKL KLASYKA KINA ŚWIATOWEGO

HAIR
Tytuł oryginalny: Hair
Reżyseria: Miloš Forman
Produkcja: USA 1979
Czas projekcji: 121 min.

Reżyseria: Miloš Forman
Producent: Michael Butler, Lester Persky
Scenariusz: Michael Weller
Zdjęcia: Miroslav Ondříček
Muzyka: Galt MacDermot
Montaż: Alan Heim
Stanley Warnow
Kostiumy: Ann Roth
Choreografia: Twyla Tharp

OBSADA:
Claude: John Savage
Berger: Treat Williams
Sheila: Beverly D'Angelo
Generał: Nicholas Ray
Jeannie: Annie Golden
Hud: Dorsey Wright
Woof: Don Dacus
Narzeczona Huda: Cheryl Barnes
Fenton: Richard Bright
Gość na przyjęciu: Charlotte Rae
Steve: Miles Chapin