Od wieków człowiek zastanawia się jak żyć, by być szczęśliwym. W wyborze drogi i nakreśleniu celu pomagali mu niegdyś szamani, kapłani,
duchy przodków, osoby uznawane za wtajemniczone, mędrcy, pustelnicy i inni. Pomagały też mity, baśnie i legendy. Drogę od wieków wskazywały, i wskazują do dziś,
karty Tarota, których początek niknie w zamierzchłych mrokach przeszłości. Układające się w różnorodne scenariusze życie każdego człowieka – niezależnie od epoki - ma cechę wspólną. Łączy je wędrówka inicjacyjna – czyli droga życia, której schemat powiela się od zarania ludzkości.
Istota wędrówki inicjacyjnej
Pojęcie "
wędrówka inicjacyjna" zostało stworzone przez mitografów, czyli badaczy mitów dawnych kultur. Mity, baśnie i podania ludowe pokazują zawsze jedno – że człowiek kontynuuje w swoim istnieniu pewne archetypowe wzorce. Rzecz sprowadza się do tego, że współczesny człowiek przeżywa takie same emocje, wciela się w takie same role, jak ludzie sprzed tysięcy lat. Zmieniła się tylko oprawa – miejsca, technika, mentalność.
Tarot od wieków ciągnie człowieka jak magnes, bo w formie barwnych kart pokazuje symbolicznie 21 kluczowych zdarzeń bądź okresów w życiu, czy postaci, które będą ważyć na ludzkim zachowaniu i losie. Można się wobec tego sprzeciwiać, na to nie godzić, traktować jako nieistniejące – wiele to nie pomoże. Życie ludzkie podporządkowane jest pewnemu stałemu rytmowi. A kiedy się jego
zasady i reguły pojmie, istnienie nabiera sensu, lepszego wymiaru, staje się bardziej celowe, a mniej przypadkowe. Zjawiskowym jest, że Tarot przez wieki nagromadził w sobie mądrość całej ludzkości, którą ubrał w symboliczne, widoczne na kartach przedstawienia etapów ludzkiego życia.
Powędrujmy ramię w ramię z Głupcem z kart Tarota, który – początkowo naiwny i bezradny, po czasie staje się świadomy siebie. Przejdźmy przez świat Tarota, by zrozumieć konieczność pokonywania kolejnych progów, które są elementem naturalnym i niezbędnym w ludzkim wędrowaniu.
Życiowa "tabula rasa"
Karta Głupiec – sygnowana cyfrą 0 – traktowana jest bądź jako początek, bądź koniec
talii Tarota. Końcem jest tylko wtedy, gdy bohater przeszedł wszystkie etapy wędrówki inicjacyjnej – i wrócił do punktu wyjścia, zataczając koło.
Kiedy Głupiec stoi na początku swojej życiowej drogi, jest kompletnie bezradny. Przypomina dziecko. Ma dobre serce, przepełniają go wyłącznie pozytywne uczucia. Z drugiej strony Głupiec to kwintesencja naiwności, dziecięcej beztroski i nieświadomości. A ponieważ stoi na początku drogi, sprawy, widziane oczyma Głupca, są dwuwymiarowe – nie ma w nich głębi. Jeśli coś lubi, to bezgranicznie, jeśli nienawidzi, to szczerze wyraża swoją dezaprobatę. Na razie stoi w miejscu. Albo leży – jak bohater wielu baśni – na zapiecku, gdzie jest przytulnie i gdzie nikt niczego od niego nie chce, mając go za "wsiowego głupka". Od takiego człowieka niczego się nie wymaga – bo jego egzystencja jest niepełna. Głupiec jest człowiekiem, ale człowiekiem, który jeszcze niczego nie może o sobie powiedzieć. Jeśli popatrzeć na problem z punktu widzenia literatury czy filmu, można takich postaci znaleźć wiele. Frodo Baggins z "Władcy pierścieni" Tolkiena siedzi w przytulnej norce,
Harry Potter tkwi w komórce pod schodami u znienawidzonego wujostwa, Luke Skywalker z kultowego filmu "
Star Wars" pracuje na farmie wuja, nie mając pojęcia, jak wielką misję ma przed sobą. Żaden z przyszłych bohaterów nie przypuszcza – na początku swojej drogi – kim jest i co mu w życiu przypadnie w udziale. A człowiek, każdy z nas? Nie trzeba wskazywać analogii, bo jawią się same.
Na tym etapie wędrówki Głupiec jest symbolem chaosu – ma w sobie wiele, na razie ukrytych, talentów i umiejętności, o których mocy nie ma jednak pojęcia. Przykładem niech będzie mityczny Herkules, Tezeusz czy bohater kultowej dziś powieści "
Eragon".
Pierwsza metamorfoza – z dziecka w chłopca
Głupiec z kart Tarota (podobnie jak dziecko) nie wie, dokąd wędruje, gdzie dotrze, nie ma o niczym pojęcia. Szuka pomocy i wskazówek ze strony osób mądrzejszych i bardziej doświadczonych. Kiedy zaczyna świadomie podchodzić do swojej egzystencji, zamienia się w Maga. To kolejna z kart Tarota. Mag uczy się życia, powoli pojmuje, jak panować nad umiejętnościami, odkrywa sens swoich talentów. Stopniowo traci pierwotną, dziecięcą niewinność – dowiaduje się, jak wykorzystywać ludzi dla swoich celów. Uczy się kłamstwa, dominacji nad słabszymi. To bardzo niebezpieczny okres w życiu Maga. Podjęte wtedy wybory mogą zaważyć na całym jego życiu.
Wtedy na drodze Maga staje Najwyższa Kapłanka, która rozbudza intuicję, pozwala Magowi odkryć w sobie dobro i zło, miłość i nienawiść. Najwyższa Kapłanka uczy Maga cierpliwości i tolerancji. Jednak – z drugiej strony, kształtuje w nim negatywne cechy - płaczliwość, nieśmiałość, naiwność, brak wiary w swoje możliwości. Kapłanka może być traktowana jako fizyczna postać – np. ktoś w rodzaju ciotki Harrego Pottera, czy baśniowej macochy z "Kopciuszka". Z drugiej strony Najwyższa Kapłanka może stanowić
symbol rozwijającej się samoświadomości. Od siły wewnętrznej młodego Maga zależy, jakim człowiekiem się stanie. Czy tak, jak dwaj bracia z baśni wyruszy w podróż i wróci z niczym, czy – jak najmłodszy brat – pokona przeciwności i zdobędzie nagrodę.
Pierwiastek męski i żeński walczą o Maga
W życiu Maga istotną rolę odgrywają jego rodzice – symbolizowani w Tarocie przez Cesarzową i Cesarza. Oboje jednak mają na niego wpływ tylko w pewnym okresie czasu, gdy Mag jest dzieckiem. Bo tarotowy Mag szybko się usamodzielnia i postanawia poznawać życie na własny rachunek.
Matka - Cesarzowa – uczy go budować kontakt z samym sobą, nawiązywać relacje z innymi. Matka, jako kobieta, jest uosobieniem uczuciowości, wewnętrznego ciepła, troskliwości. To ona jest odpowiedzialna za naukę odczuwania emocji. Jej rola nie może być przesadna, bo w przeciwnym razie Mag zostanie pozbawiony umiejętności samodzielnego myślenia. Stanie się kopią matki, czy osobą jej podporządkowaną. I wtedy wędrówka inicjacyjna zawali się, a Mag będzie przez całe życie nieszczęśliwy. Tu na myśl przychodzi smutna egzystencja syna Jenny z doskonałej powieści Irvinga – "Świat według Garpa".
W tym oderwaniu się od matki – Cesarzowej – pomaga ojciec, którego w Tarocie symbolizuje karta Cesarz. Ojciec bywa surowy, często brutalny, na pozór okrutny i nieczuły. Uczy dziecko twardości, kreatywności, samodzielności, ćwiczy jego charakter. Tak właśnie można pojąć rolę Bilba Bagginsa – stryja i opiekuna Froda. Z postacią ojca – Cesarza też łączy się zagrożenie, że wniesie w życie Maga elementy niedoskonałości - despotyzm, braku ambicji, porywczość, nieumiejętność konsekwentnego działania. Cesarz może tak negatywnie wpływać na Maga, jak ojciec Wojtka z przejmującego filmu "Pręgi".
Mag z kart Tarota jest umiejscowiony pomiędzy siłami, które wywierają na niego ogromny wpływ. Tu jawi się skojarzenie ze światopoglądem średniowiecznego filozofa - świętego Augustyna, który twierdził, że o duszę człowieka walczy królestwo boskie i szatańskie. W mitach, baśniach, Tarocie (i życiu) walczy pierwiastek żeński z męskim. Trudno jest jednoznacznie powiedzieć, który z pierwiastków winien w tej batalii zwyciężyć. Zasadniczo rzecz biorąc – odpowiednio już świadomy Mag wybierze z obu wzorów to, co najlepsze.
Motyw rywalizacji pierwiastka żeńskiego i męskiego o młodego człowieka pojawia się w każdej kulturze. Warto przy okazji wspomnieć o obrzędzie inicjacji uprawianym przez plemiona prymitywne (ale i Słowian - tu inicjacja nosiła nazwę "postrzyżyn"). Z chłopca, dziecka podporządkowanego matce młody człowiek przeradzał się w wojownika, członka plemienia. Przechodził pod władzę ojca – czyli stawał się mężczyzną. Aby jednak dowieść swej męskości, musiał przejść często trudny czy bolesny obrzęd inicjacji (przebywał sam długi okres czasu na pustyni bądź w lesie; był dotkliwie okaleczany lub poddawany skomplikowanym i trudnym próbom charakteru). Obrzęd inicjacji przedstawia ciekawie film "300", czy historia walecznych Spartan i ich zwyczaj kształtowania charakteru wojownika - Agoge.
Pomocna i twarda dłoń przewodnika
Na tym etapie swojej wędrówki Mag z kart Tarota jest rozdarty między matką a ojcem. Między przyjemnością, a powinnością. Miedzy uczuciem, a siłą. Między tym, co łatwe, a tym, co słuszne. Miedzy byciem wyręczanym, a samodzielnością. Nie wie, kim jest, nie ma pojęcia, w którą stronę powinien się skierować, która z proponowanych przez rodziców opcji jest dlań właściwa. Wtedy na ratunek przybywa mu nauczyciel, mistrz – symbolizowany w Tarocie przez kartę Papież. Przychodzi ze swoją wiedzą, mądrością i pełną dystansu cierpliwością. Bywa przeraźliwie wymagający, kpiący, drwiący i okrutny – jak choćby bohater odtwarzany przez Mela Gibbsona w filmie "Człowiek bez twarzy". Papież z kart Tarota jest opiekunem duchowym, mentorem, który pokazuje drogę wyjścia z domu. Mag dowiaduje się, że aby żyć prawdziwie, musi się uwolnić mentalnie od rodziców. Musi przejść ciężką i trudną szkołę pod opieką mentora. Taką rolę spełnia, np., Obi van Kenobi, nauczyciel Lucka Skywalker'a w "Wojnach gwiezdnych", Gandalf we "Władcy pierścieni" czy Ariadna z mitu o Minotaurze.
Pierwszy etap wędrówki inicjacyjnej – która na razie była wędrówką przede wszystkim w głąb siebie, w swoją duszę i umiejętności, kończy zetknięciem z mentorem. W baśniach i mitach jest nieco inaczej - na tym etapie bohater wyrusza z domu, wkraczając w obszary mu obce i przerażające. Mag z Tarota w tym momencie swojej egzystencji wychodzi z domu w sensie raczej przenośnym – to będzie wyjście połowiczne. Z dziecka staje się nastolatkiem. Znajduje się nadal pod kontrolą rodziców, choć powoli im się wymyka, próbuje doświadczać życia na własną rękę. Jednak – cały czas ma za sobą "zaplecze" w postaci dbającego o niego rodzinnego domu.
Drugi etap wędrówki pokaże, jak Mag przeżywa rozczarowania, jak dorośleje i wędruje wybraną przez siebie drogą.
Bibliografia:
J. Campbell: "Bohater o tysiącu twarzy", Wydawnictwo Zysk i S-ka, Poznań 1997
J. Campbell: "Potęga mitu", Signum, Kraków 1994
Artykuł powstał przy współpracy serwisu www.4taroty.pl
